News

สมาคมเคมีแห่งประเทศไทย ในพระอุปถัมภ์ฯ ร่วมกับ กลุ่มบริษัท ดาว ประเทศไทย (Dow) และพันธมิตร จัดการแข่งขันรอบชิงชนะเลิศการประกวดโครงงานวิทยาศาสตร์ด้วยเทคนิคปฏิบัติการเคมีแบบย่อส่วน “Dow–CST Award 2569” ภายใต้โครงการ “ห้องเรียนเคมีดาว” เปิดเวทีให้เยาวชนไทยจากทั่วประเทศแสดงศักยภาพด้าน STEM ศึกษา ผ่านการคิด ทดลอง และนำความรู้ไปประยุกต์ใช้จริง ภายใต้หัวข้อ “เคมีกรีน (Green Chemistry)” เพื่อจุดประกายให้คนรุ่นใหม่มองเห็นว่า “เคมี” ไม่ได้อยู่เพียงในตำราเรียนหรือการท่องจำ แต่สามารถเป็นพลังในการสร้างนวัตกรรม แก้ปัญหาสิ่งแวดล้อมและสังคม และสร้างอนาคตที่ยั่งยืนได้จริง

การประกวด Dow–CST Award ริเริ่มขึ้นตั้งแต่ปี 2556 เพื่อยกระดับการเรียนรู้วิชาเคมีผ่าน เทคนิคปฏิบัติการเคมีแบบย่อส่วน (Small-Scale Chemistry) ที่ทำให้สามารถทำการเรียนการสอนได้โดยไม่ต้องใช้ห้องปฏิบัติการเคมีเต็มรูปแบบเหมือนในอดีต เพิ่มโอกาสให้ครูและนักเรียนทั่วประเทศเข้าถึงการทดลองวิทยาศาสตร์ได้มากขึ้น และต่อมาได้ขยายความร่วมมือสู่หน่วยงานด้านการศึกษาและพันธมิตรทั้งในภาครัฐและภาคเอกชน

ห้องเรียนเคมีดาว เปลี่ยนข้อจำกัดของห้องทดลองแบบเดิมให้กลายเป็นโอกาสในการเรียนรู้ด้วยการลงมือทดลองทำจริง (Learning by Doing) โดยใช้อุปกรณ์ขนาดเล็กและวัสดุที่หาได้ในท้องถิ่น ช่วยประหยัดสารเคมี น้ำ และพลังงาน ลดของเสีย และลดปริมาณสารเคมีที่ใช้ลงกว่า 100 – 1,000 เท่า สร้างโอกาสให้โรงเรียนทั่วไปมีศักยภาพในการจัดการเรียนการสอนปฏิบัติการเคมีได้มากขึ้น

นายวิชาญ ตั้งเคียงศิริสิน ประธานบริหาร กลุ่มบริษัท ดาว ประเทศไทย กล่าวว่า “ที่ Dow เราเชื่อว่าพลังของวิทยาศาสตร์สามารถช่วยยกระดับคุณภาพชีวิตและสร้างอนาคตที่ยั่งยืนได้ แต่สิ่งที่สำคัญไม่แพ้องค์ความรู้ คือการสร้าง ‘คน’ ที่สามารถนำความรู้นั้นไปเปลี่ยนโลกให้ดีขึ้น การสนับสนุนห้องเรียนเคมีดาวจึงไม่ใช่เพียงการสนับสนุนการเรียนวิชาเคมี แต่คือการลงทุนในศักยภาพของคนรุ่นใหม่ เราอยากเห็นเด็กไทยกล้าตั้งคำถาม กล้าทดลอง เรียนรู้จากความผิดพลาด และใช้วิทยาศาสตร์สร้างคำตอบใหม่ ๆ ให้กับสังคม เพราะการทดลองเล็ก ๆ ที่เกิดขึ้นในวันนี้ อาจพัฒนาไปสู่นวัตกรรมที่ช่วยแก้โจทย์ใหญ่ของโลกในวันข้างหน้าได้”

สำหรับการแข่งขันปีนี้ มีผลงานจากเยาวชน 75 ทีม จาก 32 จังหวัดทั่วประเทศ ก่อนคัดเลือกเหลือ 30 ทีมสุดท้าย แบ่งเป็นระดับมัธยมศึกษาตอนต้น 10 ทีม และระดับมัธยมศึกษาตอนปลาย 20 ทีม เข้าประชันแนวคิดและการทดลองในรอบชิงชนะเลิศ ณ อาคารทรู ดิจิทัล พาร์ค กรุงเทพมหานคร ชิงรางวัลรวมมูลค่ากว่า 170,000 บาท

ภายใต้หัวข้อ “เคมีกรีน (Green Chemistry)” เยาวชนได้แสดงให้เห็นถึงการประยุกต์องค์ความรู้ทางเคมีเข้ากับโจทย์ที่อยู่รอบตัว ตั้งแต่สิ่งแวดล้อม ทรัพยากร ไปจนถึงการออกแบบการทดลองและที่จะสามารถพัฒนาต่อยอดเป็นนวัตกรรมขึ้นได้ในอนาคตใหม่ ๆ  สะท้อนเป้าหมายของเวทีที่ไม่ได้มุ่งค้นหาเพียง “คำตอบที่ถูกต้อง” แต่ต้องการพัฒนาเยาวชนให้เป็นนักคิดที่สามารถเชื่อมโยงความรู้กับโลกจริงได้

ศ.ดร.วุฒิชัย พาราสุข นายกสมาคมเคมีแห่งประเทศไทยฯ กล่าวว่า “การขับเคลื่อนวิทยาศาสตร์และการศึกษาวันนี้ต้องมองควบคู่ไปกับเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืนทั้งในระดับองค์กรและในระดับสังคม แนวคิดเคมีแบบย่อส่วนสามารถเชื่อมโยงกับหลายเป้าหมายสำคัญ ไม่ว่าจะเป็น SDG 4 การศึกษาที่มีคุณภาพ SDG 9 อุตสาหกรรม นวัตกรรมและโครงสร้างพื้นฐาน SDG 10 การลดความเหลื่อมล้ำ SDG 12 การผลิตและการบริโภคที่รับผิดชอบ SDG 16 สังคมที่สงบสุขและสถาบันที่เข้มแข็ง และ SDG 17 ความร่วมมือเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืน สิ่งสำคัญคือการทำให้เด็กเห็นว่าเคมีไม่ได้แยกออกจากชีวิตหรือความท้าทายของโลก แต่เป็นองค์ความรู้ที่พวกเขาสามารถนำไปใช้สร้างความเปลี่ยนแปลงได้”

การได้รับความร่วมมือจากภาครัฐ ภาคการศึกษา ภาควิชาการ และภาคเอกชน ช่วยขยายผลให้การเรียนวิทยาศาสตร์ก้าวข้ามจากการจดจำเนื้อหาไปสู่การสร้าง สมรรถนะ (Competency) ที่สามารถนำไปประยุกต์ใช้จริง

ดร.สุภชัย จันปุ่ม รองเลขาธิการคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน กระทรวงศึกษาธิการ กล่าวว่า “เป้าหมายสำคัญของการศึกษาไม่ใช่เพียงการทำให้ผู้เรียน ‘รู้’ แต่ต้องทำให้เขาสามารถนำสิ่งที่เรียนรู้ไป ‘ใช้’ ได้ การพัฒนาสมรรถนะและความฉลาดรู้ หรือ Literacy จึงมีความสำคัญอย่างยิ่ง เพราะช่วยให้ผู้เรียนสามารถคิดวิเคราะห์ เชื่อมโยงความรู้กับสถานการณ์จริง แก้ปัญหา และพร้อมรับการประเมินในระดับสากล การทดลองเชิงปฏิบัติทำให้วิทยาศาสตร์ไม่ใช่องค์ความรู้ที่อยู่เพียงในหนังสือ แต่เป็นพื้นที่ที่เด็กได้ฝึกคิด ทดลอง ตั้งคำถาม และค้นหาคำตอบด้วยตัวเอง”

รศ.ดร.ธวัชชัย อ่อนจันทร์ ผู้อำนวยการองค์การพิพิธภัณฑ์วิทยาศาสตร์แห่งชาติ (อพวช.) กล่าวว่า “วิทยาศาสตร์จะสร้างแรงบันดาลใจได้ดีที่สุด เมื่อเยาวชนไม่ได้เพียงเรียนรู้จากทฤษฎี แต่ได้ลงมือทดลอง ตั้งคำถาม และค้นพบคำตอบด้วยตนเอง ประสบการณ์เหล่านี้ช่วยพัฒนาทั้งการคิดวิเคราะห์ การแก้ปัญหา ความคิดสร้างสรรค์ และการทำงานเป็นทีม Dow–CST Award จึงเป็นมากกว่าเวทีประกวด แต่เป็นพื้นที่ที่ช่วยจุดประกายให้เยาวชนค้นพบศักยภาพของตนเอง และก้าวสู่การเป็นนักวิทยาศาสตร์ นักวิจัย และนวัตกรรุ่นใหม่ ที่จะสร้างสรรค์นวัตกรรมเพื่อขับเคลื่อนประเทศในอนาคต

ผลการแข่งขันระดับมัธยมศึกษาตอนปลาย รางวัลยอดเยี่ยม ได้แก่ โรงเรียนสตรีศรีสุริโยทัย กรุงเทพมหานคร จากผลงาน“ชุดเจลอินดิเคเตอร์แบบย่อส่วนสำหรับตรวจสอบการกัดกร่อนและการป้องกันการกัดกร่อนแบบแคโทดิกของเหล็ก” รับเงินรางวัล 40,000 บาท พร้อมโล่เกียรติยศ ขณะที่ รางวัลดีเด่น ได้แก่ โรงเรียนองค์การบริหารส่วนจังหวัดเชียงราย จากผลงาน“ปัจจัยและอัตราการแพร่ของแก๊ส” รับเงินรางวัล 20,000 บาท และ รางวัลชมเชย ได้แก่ โรงเรียนปรินส์รอยแยลส์วิทยาลัย จ.เชียงใหม่ และโรงเรียนเวียงสุวรรณวิทยาคม จ.นราธิวาส ทีมละ 5,000 บาท

ส่วนระดับมัธยมศึกษาตอนต้น รางวัลยอดเยี่ยม ได้แก่ โรงเรียนบางมดวิทยา “สีสุกหวาดจวนอุปถัมภ์” กรุงเทพมหานคร จากผลงาน“3 in 1 Micro Lab ปฏิกิริยาเคมีและกฎทรงมวล” รับเงินรางวัล 40,000 บาท พร้อมโล่เกียรติยศ ขณะที่ รางวัลดีเด่น ได้แก่ โรงเรียนอำนาจเจริญ จากผลงาน “Local Loop Micro-Lab 5-in-1 จากสวนหลังบ้านอำนาจเจริญสู่ชุดปฏิบัติการเคมีย่อส่วน” รับเงินรางวัล 20,000 บาท และ รางวัลชมเชย ได้แก่ โรงเรียนคิชฌกูฏวิทยา จ.จันทบุรี และโรงเรียนปราจิณราษฎรอำรุง จ.ปราจีนบุรี ทีมละ 5,000 บาท

ปีนี้ยังเพิ่มสีสันด้วย“Dow Chemistry Influencer Award” ซึ่งชวนเยาวชนถ่ายทอดประโยชน์ของการทดลองเคมีแบบย่อส่วนผ่านคลิปวิดีโอบน TikTok โดยโรงเรียนบางมดวิทยา “สีสุกหวาดจวนอุปถัมภ์” คว้าอีกรางวัลจากผลงานที่ได้รับยอดไลก์สูงสุด พร้อมทุนการศึกษา 5,000 บาท

นอกจากนี้ ยังมีรางวัลพิเศษที่สะท้อนทักษะหลากหลาย ได้แก่ Positive Environmental Impact Award สำหรับผลงานที่สามารถนำไปใช้ประโยชน์ด้านสิ่งแวดล้อมได้อย่างเป็นรูปธรรม Inspiration Award สำหรับการทดลองที่ตอบโจทย์ปัญหาในชุมชนหรือสังคม Innovation Award สำหรับผลงานโดดเด่นด้านเทคโนโลยีและนวัตกรรม และ Presentation Award สำหรับทีมที่สามารถสื่อสารผลงานได้อย่างชัดเจนและทรงพลัง โดยแต่ละรางวัลได้รับเงินรางวัลพิเศษ 2,000 บาท

ตลอดการดำเนินงาน โครงการห้องเรียนเคมีดาวได้ขยายจากจุดเริ่มต้นในจังหวัดระยองสู่ 77 จังหวัดทั่วประเทศ มีครูผ่านการอบรมกว่า 2,600 คน พัฒนาครูต้นแบบวิทยาศาสตร์กว่า 160 คน และมีนักเรียนได้รับประโยชน์โดยตรงกว่า 760,000 คน เทคนิคเคมีแบบย่อส่วนยังช่วยลดข้อจำกัดในการเรียนวิทยาศาสตร์ เปิดโอกาสให้นักเรียนสามารถเรียนรู้ผ่านการทดลองด้วยตนเองทั้งในและนอกห้องเรียน พร้อมช่วยกระตุ้นความสนใจและความเข้าใจด้านวิทยาศาสตร์ที่เป็นพื้นฐานของทักษะ STEM ซึ่งสำคัญต่อการพัฒนาทักษะในอนาคต

Dow–CST Award จึงไม่ใช่เพียงเวทีค้นหาผู้ชนะ แต่เป็นพื้นที่ที่ทำให้เยาวชนได้ค้นพบว่า ความคิดของพวกเขามีพลัง และวิทยาศาสตร์สามารถเปลี่ยนจาก “สิ่งที่เรียน” ให้กลายเป็น “สิ่งที่ใช้สร้างอนาคต” ได้

เพราะบางครั้ง การเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่อาจเริ่มจากการทดลองเล็ก ๆ เพียงหนึ่งครั้ง คำถามเพียงหนึ่งคำถาม และเด็กหนึ่งคนที่ค้นพบว่า “ฉันก็ทำได้” แนวคิดดังกล่าวสอดคล้องกับสารที่โครงการใช้สื่อสารเรื่องการสร้างโอกาสในการเรียนรู้และการพัฒนานักคิด นักสร้างสรรค์ และคนรุ่นใหม่สำหรับอนาคต