News

“ความรู้และความฉลาดอาจสร้างได้ไม่ยาก แต่ความดีและความสำเร็จที่ยั่งยืนของเด็กต้องเริ่มต้นจาก ‘ฐานใจ’ ที่มั่นคง การฝึกสมาธิไม่ใช่เรื่องไกลตัวหรือเรื่องของคนสูงวัย หากแต่เป็นการออกกำลังใจเพื่อเติมพลังจิต สร้างความจดจ่อ และบ่มเพาะสติในการยับยั้งชั่งใจ ซึ่งเป็นต้นทุนชีวิตและสินทรัพย์ล้ำค่าที่จะติดตัวเด็กไปตลอดกาล”

นี่คือใจความสำคัญจากการเสวนาหัวข้อ “สมาธิ กับการพัฒนาศักยภาพเด็กให้เป็นคนดีและคนเก่ง” โดย ดร.ดาวน้อย สุทธินิภาพันธ์ กรรมการและเลขาธิการ มูลนิธิสถาบันพลังจิตตานุภาพ หลวงพ่อวิริยังค์ สิรินฺธโร ภายในงาน “ดรีมซิตี้ เมืองสร้างฝัน อีเอฟสร้างคน” ซึ่งจัดขึ้นโดยความร่วมมือของ กลุ่มบริษัท ดาว ประเทศไทย (Dow) กรุงเทพมหานคร สถาบันรักลูก เลิร์นนิ่ง กรุ๊ป (RLG) และพันธมิตร เพื่อร่วมกันส่งเสริมแนวทางการดูแลและพัฒนาเด็กปฐมวัยไปจนถึงเยาวชน ผ่านการผสานทักษะการบริหารจัดการสมองส่วนหน้า หรือ EF (Executive Functions) เข้ากับการสร้างสุขภาวะทางจิตใจที่แข็งแกร่งจากภายใน

ในวิถีชีวิตของมนุษย์เรานั้นประกอบด้วยสองมิติสำคัญคือร่างกายและจิตใจ หากเราต้องการให้ร่างกายแข็งแรง สิ่งที่ต้องทำคือการออกกำลังกายผ่านการเคลื่อนไหว แต่การสร้างความแข็งแกร่งให้แก่จิตใจกลับมีกลไกที่ตรงกันข้ามอย่างสิ้นเชิง เพราะจิตใจของเด็กในแต่ละวันมักวิ่งวุ่นและฟุ้งซ่านไปตามสิ่งเร้ารอบตัว การพัฒนาจิตใจจึงต้องอาศัยการทำให้ใจ “นิ่ง สงบ และจดจ่อ” เพื่อสะสมพลังจิต ซึ่งเปรียบเสมือนการชาร์จพลังงานให้สมองและจิตใจมีความพร้อม โดย ดร.ดาวน้อย ชี้ให้เห็นว่าหัวใจของการทำงานของสมองส่วนหน้าต้องเกิดจากการทำงานคู่ขนานระหว่างสมาธิและสติ “การมีสมาธิอย่างเดียวโดยไม่มีสตินั้น ก็ไม่สามารถที่จะช่วยพัฒนาเรื่องของชีวิตของเราได้ มีสมาธิแต่ขาดสติ หรือมีสติขาดสมาธิ เป็นส่วนประกอบที่ไม่ลงตัว เพราะฉะนั้นก็คือต้องมี 2 ส่วนควบคู่ไปด้วยกัน” ดร.ดาวน้อย กล่าว ซึ่งเมื่อเด็กมีความจดจ่อในการรับฟังและมีสติรู้ตัวกำกับ เด็กก็จะสามารถคิด วิเคราะห์ และควบคุมการกระทำของตนเองได้อย่างมีวิจารณญาณ

ผลลัพธ์ของการฝึกสมาธิได้รับการพิสูจน์เชิงประจักษ์จากการติดตามประเมินผลเด็กนักเรียนกว่า 4,000 สถาบันการศึกษาทั่วประเทศ โดยพบว่าในเด็กปฐมวัยช่วงอายุ 5-8 ขวบ การทำสมาธิช่วยเพิ่มความตั้งใจและความจดจ่อกับการอ่านหนังสือและการทำกิจกรรมได้ยาวนานขึ้น ไม่วอกแวกง่าย อีกทั้งยังช่วยบรรเทาพฤติกรรมในกลุ่มเด็กที่มีภาวะสมาธิสั้น (ADHD) ให้มีสมาธิและการควบคุมตนเองที่ดีขึ้นอย่างเห็นได้ชัด

สำหรับกลุ่มเด็กโตและวัยรุ่น สมาธิได้เข้ามาทำหน้าที่เป็นภูมิคุ้มกันทางอารมณ์ที่สำคัญ ช่วยลดพฤติกรรมก้าวร้าว หุนหันพลันแล่น และอาการดื้อรั้นเอาแต่ใจ เพราะจิตใจที่สงบจะช่วยบ่มเพาะความเมตตาและความอ่อนโยนให้เกิดขึ้นจากภายใน “ใจที่มันไม่มีพลัง ไม่มีความแข็งแกร่งมากพอนะคะ ในที่สุดแล้วนั้นเนี่ย อารมณ์โกรธมันก็ยังพุ่งออกมา อารมณ์ของความร้ายกาจมันก็ยังพุ่งออกมา... เมื่อมีสมาธิ มีสติกำกับ เราก็จะรู้ตัวแล้วก็ยับยั้งได้” ดร.ดาวน้อย สุทธินิภาพันธ์ กล่าวเน้นย้ำถึงกลไกการสร้างพลังจิตเพื่อระงับอารมณ์

นอกจากนี้ พลังแห่งสมาธิยังช่วยลดปัญหาการกลั่นแกล้งกันในโรงเรียน (Bullying) อย่างมีนัยสำคัญ ควบคู่ไปกับการสร้างเกราะกำบังทางใจให้เด็กที่ถูกกลั่นแกล้งมีจิตใจที่เข้มแข็ง ไม่นำคำพูดด้านลบมาทำร้ายตนเอง ช่วยลดความเสี่ยงต่อภาวะซึมเศร้าและความวิตกกังวลในการสอบ พร้อมทั้งยกระดับความภาคภูมิใจในตนเอง (Self-esteem) ซึ่งช่วยป้องกันไม่ให้เด็กหันเหเข้าสู่วิถีพฤติกรรมเสี่ยง ทั้งเรื่องยาเสพติดและการพนัน

ในการนำสมาธิมาปรับใช้กับเด็กเล็กในชีวิตประจำวันนั้น สถาบันพลังจิตตานุภาพฯ ได้แนะนำหลักการที่ทั้งง่ายและทรงพลัง เรียกว่า “วิทิสาสมาธิ” ซึ่งเป็นการฝึกสมาธิสั้น ๆ เพียงครั้งละ 5 นาที วันละ 3 เวลา ได้แก่ ตอนเช้าก่อนเริ่มเรียน ตอนกลางวันก่อนเข้าเรียนภาคบ่าย และตอนเย็นก่อนกลับบ้านหรือก่อนนอน โดยไม่จำเป็นต้องบังคับให้เด็กนั่งนิ่งนาน ๆ จนเกิดความตึงเครียด แต่ใช้วิธีนำพาเด็กผ่านกิจกรรมและเกมสนุกสนานเพื่อสะท้อนให้เด็กเห็นถึงการทำงานของสติและสมาธิ ก่อนจะนำเข้าสู่การเดินจงกรมและนั่งสมาธิอย่างเพลิดเพลิน ซึ่งผลสะท้อนที่แท้จริงได้ปรากฏผ่านเสียงบอกเล่าของเด็ก ๆ ที่เข้าร่วมโครงการ ไม่ว่าจะเป็น “ผมเขียนหนังสือเก่งขึ้นครับ” “หนูไม่เถียงพ่อแม่ และการเรียนหนูก็ดีขึ้นแล้วค่ะ” “ผมไม่เหม่อลอยเหมือนเมื่อก่อน ไม่เครียด และอาการโรคกระเพาะดีขึ้นครับ” ตลอดจน “เล่นโทรศัพท์น้อยลง รู้จักเลือกทำในสิ่งที่ดีค่ะ”

“เด็กในทุกพื้นที่อาจจะมีความเหลื่อมล้ำในเรื่องของโอกาสในการที่จะมีที่เรียนดี ๆ แต่สิ่งซึ่งที่จะทำให้เรื่องของความเหลื่อมล้ำหายไป และเป็นสินทรัพย์ เป็นสิ่งที่มีค่าสำหรับตัวเด็กแล้วจะติดตัวเด็กไปโดยตลอด ก็คือเรื่องของการที่จะทำให้เด็กนั้นมีพลังจิต มีสมาธิ มีปัญญาที่อยู่ติดตัวเขาไปตั้งแต่เด็ก” ดร.ดาวน้อย สุทธินิภาพันธ์ กล่าวชี้ให้เห็นว่า พลังสมาธิคือสินทรัพย์ชีวิตที่สร้างความเท่าเทียมและเป็นภูมิคุ้มกันที่ยั่งยืนที่สุดสำหรับเด็กทุกคน

งาน “ดรีมซิตี้ เมืองสร้างฝัน อีเอฟสร้างคน” ในครั้งนี้ จึงเป็นบทพิสูจน์ที่ชัดเจนว่า การส่งเสริมทักษะสมอง EF ควบคู่ไปกับการฝึกสมาธิเพื่อสร้างความแข็งแกร่งจากภายใน คือกุญแจสำคัญที่จะช่วยยกระดับศักยภาพเด็กไทยให้เติบโตอย่างมีคุณภาพ พร้อมเป็น “คนดีที่มีความสุข” และเป็น “คนเก่งที่มีความพร้อม” อันจะนำมาซึ่งความสุขและความสงบสุขที่ยั่งยืนแก่สังคมและประเทศชาติต่อไป