News

“ความสำเร็จและความสุขที่แท้จริงของเด็กคนหนึ่งไม่ได้เกิดขึ้นจากมิติใดมิติหนึ่งเพียงลำพัง หากแต่ต้องอาศัยการวาง ‘พิมพ์เขียว’ ฐานรากของชีวิตให้ครบทั้ง 3 ด้าน คือ พัฒนาการ ทักษะสมอง EF และตัวตน (SELF) ซึ่งเปรียบเสมือนการตอกเสาเข็มที่ลึกและแข็งแกร่ง เพื่อให้เด็กสามารถยืนหยัดและเติบโตอย่างมั่นคงบนเวทีชีวิตในโลกอนาคตที่ไม่อาจคาดเดาได้”

นี่คือใจความสำคัญจากการเสวนาหัวข้อ “พ่อแม่และสังคมช่วยให้เด็ก ๆ ประสบความสำเร็จและมีความสุขในชีวิต ได้ด้วยการพัฒนาให้ครบ 3 มิติ (SELF + EF + พัฒนาการ)” โดย อ.ธิดา พิทักษ์สินสุข นายกสมาคมอนุบาลศึกษาแห่งประเทศไทยฯ และ อ.กรองทอง บุญประคอง กรรมการผู้ทรงคุณวุฒิ (ด้านการศึกษา) อนุกรรมการสภาการศึกษาด้านการเรียนรู้ตลอดชีวิตและการศึกษาพิเศษ ภายในงาน “ดรีมซิตี้ เมืองสร้างฝัน อีเอฟสร้างคน” ซึ่งจัดขึ้นโดยความร่วมมือของ กลุ่มบริษัท ดาว ประเทศไทย (Dow) กรุงเทพมหานคร สถาบันรักลูก เลิร์นนิ่ง กรุ๊ป (RLG) และพันธมิตร เพื่อถ่ายทอดองค์ความรู้ฐานรากในการเลี้ยงดูและพัฒนาเด็กปฐมวัยให้สอดคล้องกับธรรมชาติการทำงานของสมองและจิตใจ

ในการสร้างบ้านหรือก่อกำแพง หากเราเร่งรีบตัดทอนเสาเข็มหรือแกะแบบหล่อปูนก่อนเวลา ฐานรากที่ไม่แข็งแรงจะส่งผลให้กำแพงแตกร้าวและทรุดเอียงในเวลาต่อมา ซึ่งการซ่อมแซมบ้านนั้นเสียเพียงทรัพย์สิน แต่การซ่อมแซมชีวิตของเด็กที่ฐานรากบกพร่องเป็นเรื่องที่ยากลำบากและเจ็บปวดอย่างยิ่ง “ปฐมวัยคือฐานรากของชีวิต แล้วน่าสงสารด้วยค่ะ มันเหมือนไม่มีใครมองเห็นว่าสำคัญ” อ.กรองทอง บุญประคอง กล่าวอ้างถึงโอวาทของท่านอาจารย์หม่อมดุษฎี บริพัตร

            “เด็ก ๆ ของเราโตทุกวัน ไม่มีวันใดเลยที่ลูกศิษย์ของเราและลูกเราหยุดโต... ปฐมวัยผ่านแล้วผ่านเลยค่ะ” อ.ธิดา พิทักษ์สินสุข กล่าวเน้นย้ำเพื่อเตือนสติผู้ใหญ่ทุกคนว่า ช่วงปฐมวัยตั้งแต่แรกเกิดถึง 6 ปีแรกและต่อเนื่องถึง 8 ปี คือหน้าต่างแห่งโอกาสที่สมองและตัวตนกำลังก่อรูป และเป็นช่วงเวลาทองที่ไม่สามารถย้อนกลับมาได้อีก

ทว่าในปัจจุบัน เด็ก ๆ กำลังเผชิญหน้ากับความท้าทายรอบด้าน ทั้งการเร่งเรียนเขียนอ่าน การถูกจัดตารางกิจกรรมนอกบ้านมากเกินไป (Over-programming) และที่น่ากังวลที่สุดคือกับดักหน้าจอของสมาร์ตโฟนและแท็บเล็ต ซึ่งผู้ใหญ่มักหยิบยื่นให้เพื่อตัดความรำคาญ “เราได้วินาทีนั้นที่สงบสุข เราอาจจะได้ช่วงเวลาสัก 30 นาทีที่สงบสุข... แต่สิ่งที่เสียไปคือทั้งชีวิต โดยเฉพาะอย่างยิ่งที่น่ากลัวที่สุดคือ เสียศักยภาพที่ลูกจะอยู่ได้ด้วยตัวเองในโลกที่ต้องเผชิญ” อ.กรองทอง บุญประคอง กล่าวถึงภัยเงียบของหน้าจอที่เข้ามาพรากโอกาสในการสร้างทักษะชีวิตที่แท้จริง

วิกฤติติดจอนี้ไม่เพียงแต่ส่งผลให้เด็กมีอาการไม่นิ่ง สมาธิสั้น และเล่นร่วมกับเพื่อนไม่เป็นเท่านั้น แต่ยังบั่นทอนสายสัมพันธ์หลักในบ้านอย่างรุนแรง “วันนี้มีพ่อแม่เป็นจำนวนมากเผชิญกับปัญหา สัมพันธภาพระหว่างแม่ลูกเสียหาย เพราะเรารับรู้แล้วว่าเจ้ามือถือ เจ้าแท็บเล็ตทั้งหลายเนี่ย มันเข้าไปทำลายโอกาส” อ.ธิดา พิทักษ์สินสุข กล่าวเสริมถึงผลกระทบที่ทำให้ความผูกพันในครอบครัวเปราะบางลง

เพื่อรับมือกับโลกอนาคตที่ผันผวน การยึดเพียงพัฒนาการ 4 ด้าน ทั้งร่างกาย อารมณ์ สังคม และสติปัญญา อาจไม่เพียงพออีกต่อไป เพราะพัฒนาการเปรียบเสมือนผลลัพธ์ปลายทางที่อยากเห็น แต่หากขาดโครงสร้างค้ำยันอีก 2 ขา ฐานรากของเด็กจะสั่นคลอนได้ง่ายเมื่อเผชิญวิกฤต การมองพัฒนาการจึงต้องเชื่อมโยงลึกลงไปถึง “ต้นน้ำ” ของความเป็นมนุษย์ นั่นคือการทำงานประสานกันของ “หัว” และ “ใจ”

โครงสร้างค้ำยันมิติที่สองคือ ทักษะสมองส่วนหน้า หรือ EF (Executive Functions) ซึ่งทำหน้าที่เป็นดั่งกองบัญชาการชีวิตของมนุษย์ในการคิด วางแผน ตัดสินใจ และกำกับตนเอง “ทักษะสมอง EF สำหรับเด็กเล็ก ๆ ไม่ได้ต้องไปฝึกอะไรมากมาย มันเหมือนฝึกโดยที่เด็กไม่รู้สึกว่าถูกฝืนถูกบังคับ ก็คือผ่านการเล่นและประสบการณ์ที่เขาได้ทดลอง” อ.กรองทอง บุญประคอง กล่าวถึงการเปิดพื้นที่ให้เด็กได้ต่อบล็อกไม้หรือปีนป่าย เพื่อฝึกความจำเพื่อใช้งาน (Working Memory) และเรียนรู้ที่จะเริ่มต้นลองใหม่เมื่อล้มเหลว

“ช่วงปฐมวัยคือคนที่ช่วยถักทอ ถักทอให้สมองของเด็ก ๆ มีวงจรประสาทที่ดี ทำให้เขาสามารถคิด พอเขาคิดแล้วก็เอาไปลงมือทำ... ทักษะจึงเป็นสิ่งที่ต้องฝึกฝนอย่างต่อเนื่องไม่ขาดตอน” อ.ธิดา พิทักษ์สินสุข กล่าวชี้ให้เห็นว่า แม้เด็กทุกคนจะเกิดมาพร้อมเซลล์สมองกว่าแสนล้านเซลล์ แต่การจะเชื่อมโยงเป็นวงจรประสาทที่แข็งแรงได้ ต้องอาศัยการฝึกฝนผ่านการลงมือทำซ้ำ ๆ ดั่งการถักนิตติ้ง

            โครงสร้างค้ำยันมิติที่สามซึ่งเป็นหัวใจสำคัญสูงสุดคือ ตัวตน (SELF) อันเริ่มต้นจากสัมพันธภาพที่มั่นคงว่า “แม่มีอยู่จริง” ผ่านการโอบกอดและตอบสนองที่ทำให้เด็กรู้สึกปลอดภัย ก่อนจะพัฒนาไปสู่ความเชื่อมั่นในศักยภาพของตนเอง “SELF คือพลังงาน คือน้ำมัน หรือถ้ารถไฟฟ้าก็คือไฟฟ้า ต่อให้รถคันนี้เครื่องยนต์สมองจะพุ่งปรี๊ดแค่ไหน แต่ถ้าใจไม่สู้ รถคันนี้ก็จอดปลูกสะระแหน่อยู่ที่บ้าน” อ.กรองทอง บุญประคอง กล่าวเปรียบเทียบให้เห็นภาพชัดเจน

“ถ้าเราสร้าง SELF ให้เด็กรู้สึกข้างในเขาแข็งแรงแข็งแกร่ง เขามีความสามารถ มันจะไปส่งผลต่อการทำงานของ EF แล้วพลังของการคิดมันจะมาแบบเต็ม ๆ” อ.ธิดา พิทักษ์สินสุข กล่าวเน้นย้ำถึงความเชื่อมโยงระหว่างใจที่สู้กับสมองที่พร้อมคิดแก้ปัญหา

อย่างไรก็ดี อุปสรรคสำคัญที่สุดที่ขัดขวางการเติบโตของ EF และ SELF ไม่ใช่ตัวเด็ก หากแต่อยู่ที่พฤติกรรมของผู้ใหญ่ที่มักคอยช่วยเหลือจนเกินพอดี “อุปสรรคคือเราแย่งเด็กคิด เราทำให้เด็กใจเริ่มไม่มั่นคง... เด็กก็เลยไม่พาตัวเองไปค่อย ๆ คิด วางแผน ตัดสินใจ” อ.กรองทอง บุญประคอง กล่าวเตือนว่า การที่ผู้ใหญ่แย่งเด็กคิด แย่งเด็กทำ และแย่งเด็กตัดสินใจ จะทำให้สมองของเด็กว่างงานและสูญเสียความมั่นใจในตนเอง

“เมื่อเด็กได้ทำอะไรต้องมีคำว่า ‘เอง’ ให้เด็กคิดเอง ให้เด็กลงมือทำด้วยตัวเอง ให้เด็กตกลงกับเพื่อนกันเอง ให้เด็กร่วมมือกันเอง ให้เด็กแก้ปัญหาเอง และให้เด็กประเมินตนเอง” อ.ธิดา พิทักษ์สินสุข กล่าวเสนอทางออกด้วยหลัก 6 โอกาสที่ลงท้ายด้วยคำว่า ‘เอง’ เพื่อเปิดพื้นที่ให้เด็กได้ค้นพบศักยภาพและความภาคภูมิใจในตนเองอย่างแท้จริง

            บทบาทสำคัญของพ่อแม่และครูในการสร้าง EF และ SELF คือการฝึก “ยับยั้งชั่งใจตนเอง” ไม่รีบเข้าไปช่วยเหลือหรือตัดสินใจแทนเด็ก พร้อมทั้งเปลี่ยนการชมเชยแบบกว้าง ๆ มาเป็นการชื่นชมที่พฤติกรรมและความพยายามอย่างเจาะจง ตลอดจนหมั่นใช้คำถามปลายเปิด “คำถามของคุณพ่อคุณแม่ ของคุณครู มันจะกลายเป็น Inner Voice เป็นเสียงข้างในตามเข้าไปอยู่ในตัวเด็ก... เขาจะกลายเป็นคนช่างคิดและตั้งคำถามให้ตัวเอง” อ.ธิดา พิทักษ์สินสุข กล่าว

            “ถ้าเราให้เวลากับเด็ก ยอมให้เขาได้ให้เวลากับตัวเอง เขาจะกลายเป็นเด็กที่มีความพยายาม รอให้เขาทำให้สำเร็จแล้วรีบชื่นชมทันที” อ.กรองทอง บุญประคอง กล่าวย้ำถึงความสำคัญของการให้เวลาและให้โอกาสเมื่อเด็กล้มเหลว เพื่อสร้างความมุ่งมั่นพยายาม

            งาน “ดรีมซิตี้ เมืองสร้างฝัน อีเอฟสร้างคน” ในครั้งนี้ จึงตอกย้ำให้เห็นว่า เมื่อครอบครัว โรงเรียน และสังคม ร่วมมือกันสร้างพิมพ์เขียวฐานรากครบทั้ง 3 มิติ เด็กไทยจะเติบโตขึ้นพร้อมกับความมั่นคงภายในที่สามารถตอบตนเองได้ว่า “ฉันคือใครและฉันทำได้” เปรียบเสมือนรถที่มีไฟหน้าส่องสว่างระยะไกล ซึ่งพร้อมจะนำพาชีวิตของพวกเขาให้ก้าวผ่านทุกความท้าทาย เติบโตเป็นคนเก่งที่ประสบความสำเร็จ และเป็นคนดีที่มีความสุขได้อย่างยั่งยืน