News

“ปลอบก่อน สอนทีหลัง ฟังให้มาก ชื่นชมให้บ่อย” นี่คือคาถา 4 ข้อสำคัญที่ ผศ.ดร.ปนัดดา ธนเศรษฐกร หรือ “ครูหม่อม” จากสถาบันแห่งชาติเพื่อการพัฒนาเด็กและครอบครัว มหาวิทยาลัยมหิดล นำมาถ่ายทอดในงานเสวนา “วินัยเชิงบวก เริ่มได้ที่บ้าน เด็กสนุก พ่อแม่เป็นสุข” ภายใต้โครงการ “ดรีมซิตี้ เมืองสร้างฝัน อีเอฟสร้างคน” โดยความร่วมมือของ กลุ่มบริษัท ดาว ประเทศไทย (Dow) กรุงเทพมหานคร สถาบันรักลูก เลิร์นนิ่ง กรุ๊ป (RLG) และพันธมิตร

หัวใจสำคัญที่ครูหม่อมเน้นย้ำคือ การสร้างวินัยต้องไม่ทำลาย “ตัวตน” (Sense of Self) ของลูก เพราะเมื่อไหร่ที่ลูกรู้สึกเสียเซลฟ์หรือถูกตำหนิจนรู้สึกไม่มีค่า สมองส่วนอารมณ์จะทำงานเพื่อปกป้องตัวเองทันที และจะปิดกั้นการทำงานของสมองส่วนหน้าหรือ EF ทำให้เด็กไม่สามารถคิดหาเหตุผลหรือเรียนรู้ความผิดชอบชั่วดีได้ การสร้างวินัยเชิงบวกจึงไม่ใช่การตามใจ แต่คือการสอนให้ลูก “คิดเป็น” ผ่านสายสัมพันธ์ที่ปลอดภัย

            เทคนิค “ปลอบก่อน สอนทีหลัง” เพื่อหยุดวงจรการเสียเซลฟ์:

ทุกครั้งที่เกิดสถานการณ์ขัดแย้ง เช่น ลูกโกรธแล้วตีเพื่อน ครูหม่อมแนะนำให้แยก “อารมณ์” ออกจาก “พฤติกรรม” โดยเริ่มจากการ “ปลอบที่อารมณ์” เพื่อให้ลูกรู้สึกว่ามีคนเข้าใจและยอมรับตัวตนของเขา เช่น พูดว่า “แม่เข้าใจนะว่าหนูโกรธ หนูเลยตีเพื่อน” แล้วหยุดนิ่งเพื่อรับฟัง (Full Stop)

การทำเช่นนี้จะช่วยให้เด็กสงบลงและรู้สึกปลอดภัย เมื่ออารมณ์เข้าสู่สภาวะปกติแล้วจึงค่อย “สอนพฤติกรรมทีหลัง” โดยการตั้งคำถามชวนให้คิด (EF) แทนการสั่งหรือดุด่า เช่น “ครั้งหน้าถ้าหนูโกรธ แทนการตีเพื่อน หนูคิดว่าทำอะไรได้บ้างเพื่อให้รู้สึกดีขึ้น?” วิธีนี้จะช่วยฝึกให้ลูกใช้สมองส่วนหน้าวางแผนและแก้ปัญหาด้วยตนเอง

ชมให้ “สุดซอย” เพื่อปลูกฝังคุณค่าจากภายใน:

            นอกจากการจัดการปัญหา การสร้างวินัยเชิงบวกยังรวมถึงการชื่นชมเพื่อสะท้อนคุณค่าในตัวเด็ก ครูหม่อมเสนอเทคนิคการชม 3 ระดับ หรือ “ชมสุดซอย” คือ:

• ต้นซอย: คำชมทั่วไป เช่น ขอบคุณนะ เยี่ยมมาก
• กลางซอย: ระบุพฤติกรรมที่เฉพาะเจาะจง เช่น ที่หนูช่วยถือแก้วน้ำมาให้แม่
• ท้ายซอย: ใส่คุณค่า (Value) ลงไป เช่น แสดงว่าหนูเป็นเด็กที่มีน้ำใจและกตัญญูมาก

            การชมที่ระบุคุณค่าจะช่วยให้เด็กมองเห็นภาพตัวเองในทางบวก (Positive Self-Concept) เมื่อเขารู้สึกว่าตัวเองเป็นคนแก้ปัญหาเก่ง เป็นคนมีน้ำใจ หรือเป็นคนรับผิดชอบ เขาจะเดินออกไปเผชิญโลกด้วยความมั่นใจและมีแนวโน้มที่จะแสดงพฤติกรรมที่ดีนั้นซ้ำ ๆ โดยไม่ต้องรอให้ใครมาสั่ง

            วินัยเชิงบวกจึงเป็นมากกว่าการสอนให้เชื่อฟัง แต่คือการสร้างพื้นที่ที่ปลอดภัยให้ลูกได้ลองผิดลองถูก ได้ฝึกคิด และได้เติบโตขึ้นพร้อมกับตัวตนที่เข้มแข็งและทักษะสมอง EF ที่พร้อมสำหรับการใช้ชีวิตอย่างมีคุณภาพในอนาคต