News

“ทักษะสมอง EF (Executive Functions) คือกุญแจสำคัญที่จะช่วยให้เด็กที่มีความต้องการพิเศษก้าวข้ามข้อจำกัด สู่การมีทักษะการกำกับตนเองที่ดีขึ้น ผ่านความเข้าใจในกลไกการทำงานของสมองและใช้กิจกรรมที่เหมาะสมเป็นเครื่องมือในการพัฒนาศักยภาพที่ซ่อนอยู่ของเด็ก ๆ ได้อย่างเป็นรูปธรรม”

นี่คือใจความสำคัญจากการเสวนาหัวข้อ “แนวทางการพัฒนาเด็กที่มีความต้องการพิเศษด้วยทักษะ EF” โดย อาจารย์กรณัฐ โรจน์ไพรินทร์ จากสถาบันแห่งชาติเพื่อการพัฒนาเด็กและครอบครัว มหาวิทยาลัยมหิดล ภายในงาน “ดรีมซิตี้ เมืองสร้างฝัน อีเอฟสร้างคน” ซึ่งจัดขึ้นโดยความร่วมมือของ กลุ่มบริษัท ดาว ประเทศไทย (Dow) กรุงเทพมหานคร สถาบันรักลูก เลิร์นนิ่ง กรุ๊ป (RLG) และพันธมิตร เพื่อส่งเสริมแนวทางการดูแลเด็กผ่านทักษะ EF ในสมองส่วนหน้า

อาจารย์กรณัฐชี้ให้เห็นว่า เด็กพิเศษกลุ่มออทิสติก สมาธิสั้น (ADHD) หรือบกพร่องทางการเรียนรู้ (LD) มักมีความอ่อนแอของสมองส่วนหน้าที่ควบคุมทักษะสำคัญ ผู้ปกครองจึงสามารถนำกิจกรรมในชีวิตประจำวันมาเป็นเครื่องมือฝึกฝน 3 ทักษะพื้นฐานได้ทันที 

เริ่มจาก ความจำเพื่อใช้งาน (Working Memory) เพื่อให้เด็กจำคำสั่งและนำข้อมูลมาใช้ต่อได้สำเร็จ โดยใช้ภาพสัญลักษณ์แสดงขั้นตอนกิจวัตร เช่น รูปขั้นตอนการแปรงฟันหรือแต่งตัว แทนการสั่งด้วยปากเปล่าเพียงอย่างเดียว หรือชวนเล่นเกมง่าย ๆ อย่าง "อะไรหายไป?" เพื่อฝึกการจดจำและเรียกคืนข้อมูล 

ต่อมาคือ การยับยั้งชั่งใจ (Inhibitory Control) เพื่อให้เด็กหยุดตัวเองได้และคิดก่อนทำ ผู้ปกครองสามารถฝึกผ่านเกมที่มีกติกา "หยุด-ไป" เช่น เกม Simon Says หรือการเล่นบทบาทสมมติที่ต้องมีการเข้าคิวรอ ซึ่งจะช่วยให้สมองเรียนรู้การเบรกความต้องการของตัวเองและรู้จักการรอคอย

ทักษะที่สามคือ ความยืดหยุ่นทางความคิด (Cognitive Flexibility) เพื่อการปรับตัวและแก้ปัญหาเมื่อสถานการณ์เปลี่ยนไป โดยลองเพิ่มเงื่อนไขใหม่ ๆ ในการเล่น เช่น "วันนี้ห้ามใช้บล็อกสีแดง" หรือตั้งโจทย์ท้าทายว่า "ถ้าของหมดจะใช้อะไรแทน?" เพื่อกระตุ้นให้เด็กฝึกคิดนอกกรอบ

นอกจากนี้ ผู้ปกครองยังสามารถใช้หลักการ “4 ส.” เพื่อออกแบบการเรียนรู้ให้มีประสิทธิภาพยิ่งขึ้น ประกอบด้วย สังเกต (Observe) มองหาความสนใจและจุดที่ลูกติดขัดเพื่อตั้งเป้าหมายที่เหมาะสม สร้างสรรค์ (Scaffold) วางโครงสร้างตัวช่วยหรือย่อยขั้นตอนกิจกรรมให้สั้นและชัดเจนเพื่อลดภาระการจำ ส่งเสริม (Stimulate) กระตุ้นด้วยคำถามปลายเปิดให้เด็กได้ลองแก้ปัญหาด้วยตนเอง และสุดท้ายคือ สรุปและสะท้อน (Summarize & Reflect) ชวนลูกพูดคุยถึงสิ่งที่ทำและวิธีที่เขาใช้จัดการกับอุปสรรค เพื่อสร้างความภูมิใจและเห็นศักยภาพของตนเอง

การสื่อสารด้วยคำสั่งที่กระชับ สบตาขณะพูด และการให้แรงเสริมทางบวก (Positive Reinforcement) คือพลังงานสำคัญที่ทำให้สมองเด็กเปิดรับการพัฒนา เปลี่ยนความวิตกกังวลให้เป็นการเรียนรู้ที่สนุกสนาน

“ดรีมซิตี้ เมืองสร้างฝัน อีเอฟสร้างคน” ในครั้งนี้ได้พิสูจน์ให้เห็นว่า พลังความร่วมมือจากทุกภาคส่วนสามารถเปลี่ยน "ข้อจำกัด" ให้เป็น "โอกาส" และสร้างต้นทุนทางสมองที่พร้อมสำหรับการเติบโตให้กับเด็กทุกคนได้อย่างเท่าเทียม