News

“ทักษะสมอง EF ไม่ใช่แค่เรื่องของความเก่ง แต่คือเข็มทิศในการสร้างพลเมืองที่มีจริยธรรม มีเป้าหมายชีวิตที่ชัดเจน และพร้อมรับมือกับวิกฤตโลกที่เปลี่ยนแปลงไปอย่างรวดเร็ว”

นี่คือประเด็นสำคัญจากการบรรยายหัวข้อ “การพัฒนาสมอง (EF) ของเด็กไทย สู่ความยั่งยืนของพลเมืองอนาคต” โดย รศ. นพ. อดิศักดิ์ ผลิตผลการพิมพ์ ผู้อำนวยการสถาบันแห่งชาติเพื่อการพัฒนาเด็กและครอบครัว มหาวิทยาลัยมหิดล ภายในงาน “ดรีมซิตี้ เมืองสร้างฝัน อีเอฟสร้างคน” ซึ่งจัดขึ้นโดยความร่วมมือของ กลุ่มบริษัท ดาว ประเทศไทย (Dow) กรุงเทพมหานคร สถาบันรักลูก เลิร์นนิ่ง กรุ๊ป (RLG) และพันธมิตร เพื่อสะท้อนภาพการหล่อหลอมเยาวชนไทยให้เติบโตอย่างมีคุณภาพ

EF (Executive Functions) คือ ทักษะสมองส่วนหน้าที่ใช้บริหารจัดการชีวิต เปรียบเสมือน “แม่ทัพ” ที่คอยสั่งการให้คนเราสามารถควบคุมอารมณ์ ยับยั้งชั่งใจ วางแผนอย่างเป็นระบบ และปรับตัวเข้ากับสถานการณ์ใหม่ ๆ ได้ ทักษะนี้ไม่ได้ติดตัวมาแต่เกิดแต่ต้องฝึกฝน และเป็นตัวบ่งชี้ว่าเด็กคนหนึ่งจะประสบความสำเร็จในชีวิตจริงได้มากกว่าแค่การเรียนเก่งเพียงอย่างเดียว

คุณหมออดิศักดิ์ชี้ให้เห็นว่า การพัฒนาเด็กต้องมองลึกไปถึงวงจรสมอง 3 ส่วนที่ทำงานร่วมกัน ได้แก่ สมองส่วนหน้า (EF) ที่ควบคุมพฤติกรรม สมองส่วนอารมณ์ และสมองส่วนความทรงจำระยะยาว หากเด็กเติบโตในสภาพแวดล้อมที่เลวร้าย ประสบการณ์เหล่านั้นจะถูกฝังลึกจนกลายเป็นอุปสรรคต่อการตั้งเป้าหมายชีวิตในอนาคต

แนวทางการสร้างพลเมืองที่มีคุณภาพจึงต้องให้ความสำคัญกับ 3 องค์ประกอบหลัก ดังนี้: 

1. ระบบนิเวศการดูแลแบบเอาใจใส่ (Nurturing Care): เด็กต้องได้รับความปลอดภัย โภชนาการที่ดี และ "ความสัมพันธ์เชิงบวก" กับผู้ดูแล เพื่อสร้างฐานอารมณ์ที่มั่นคงเป็นอันดับแรก หากเด็กมีความเครียดสะสมหรือเติบโตด้วยความกลัว สมองส่วนหน้า (EF) จะถูกปิดกั้น พ่อแม่จึงต้องให้ความสำคัญกับความปลอดภัยทางใจเพื่อให้สมองพร้อมต่อการเรียนรู้

2. ธรรมชาติเป็นฐานการเรียนรู้ (Nature-Based Learning): การใช้ชีวิตนอกห้องเรียนช่วยให้เด็กเห็นคุณค่าของสิ่งรอบตัว หล่อหลอมจินตนาการด้านจริยธรรม และลดความยึดติดในวัตถุนิยม พ่อแม่ควรพาเด็กออกไปสัมผัสธรรมชาติ เพื่อสร้าง "ประสบการณ์สีขาว" ให้เด็กมีจินตนาการถึงความสุขจากการให้และการอยู่ร่วมกับผู้อื่น

3. สังคมที่เท่าเทียม (Inclusive Classroom): การให้เด็กที่หลากหลายได้เรียนรู้ร่วมกัน ช่วยลดช่องว่างความเหลื่อมล้ำและสอนทักษะการอยู่ร่วมกัน มากกว่าการเน้นเอาชนะหรือแข่งกันเป็นเลิศเพียงอย่างเดียว เพื่อฝึกความยืดหยุ่นทางความคิดและการมีส่วนร่วมในสังคม

นอกจากนี้ คุณหมอยังแนะนำเทคนิคที่ทำได้จริง คือการเปลี่ยนจาก "การให้รางวัลด้วยสิ่งของ" มาเป็นการสร้าง "ความภาคภูมิใจจากภายใน" โดยส่งเสริมให้ลูกใช้ทักษะ EF เพื่อบรรลุเป้าหมายเล็ก ๆ ด้วยตนเอง ซึ่งจะช่วยสร้างนิสัยและทัศนคติที่ดีติดตัวเด็กไปอย่างถาวร

เพราะทักษะ EF ที่เข้มแข็งจะต้องถูกนำไปใช้เพื่อเป้าหมายที่ "ถูกต้อง" ต่อสังคม ภารกิจสำคัญคือการสร้างระบบนิเวศรอบตัวเด็กให้แข็งแรง เพื่อเปลี่ยน "ข้อจำกัด" เป็น "โอกาส" และสร้างภูมิคุ้มกันให้ลูกหลานของเราในโลกอนาคตได้อย่างแท้จริง